Thinkin 'bout the D (-cognition)

Αυτή ήταν η μέρα που ένα αγόρι προσπάθησε να μου μιλήσει στο facebook αλλά εγώ έπαθα trigger από τη λέξη "αυτοαναφορική" κ απλά μετά σκεφτόμουν τα δικά μου πάλι.


"Αυτοαναφορική φούσκα"; Ήθελε να μου πει αυτό το άτομο, ότι δεν ζούμε όλοι σε μία τέτοια;

Κ επειδή φίλε μου (γιατί ξέρω ότι θα το διαβάσεις) χαρακτήρισες κ τα άρθρα μου ως "κειμενάκια βασικής ψυχολογίας διδακτικού ύφους" ψάξου κ με κάτι not-so-basic που αναλύω κ εδώ κάτω, το οποίο λέγεται "deficiency cognition vs being cognition". Θα είναι eye opening. 

Θυμήθηκα αυτό το κείμενο που είχα γράψει τον Ιούλιο του 15. (Τι με πιάνει τα καλοκαίρια κ φιλοσοφώ; Δεν ξέρω. Ίσως είναι ο λιλά ουρανός, η -ακόμα κ τώρα- δυνατή βροχή, η κίνηση στους δρόμους τις νυχτερινές ώρες. Ίσως είναι τα βράδια αυτής της εποχής, που σε κάνουν να χάνεις τον εαυτό σου, οπότε θέλω να μείνω μόνη μου. Να παίρνω τον λιγότερο ταξιδεμένο δρόμο για τον γυρισμό τη νύχτα. Κατά προτίμηση αυτόν με τα λουλούδια στα πλάγια.)

"Διακοπές εδώ στο πουθενά, πήγα πριν στο mini market στα αλήθεια με την πεποίθηση ότι μπορεί να βρω vegan γάλα. (...)
Την έχω δει κ φιλόσοφος - ανέλυα είκοσι λεπτά ξαπλωμένη έναν στίχο της Iggy που λέει "you can only trust yourself". Κατέληξα στο ότι δε μπορούμε να εμπιστευόμαστε κανέναν, ούτε καν τον ίδιο μας τον εαυτό. Ο καθένας μας βιώνει μία προσωπική πραγματικότητα κ όχι συλλογική. Μου αρέσει συχνά να σκέφτομαι ότι είμαι ο θεός, επειδή εγώ δημιουργώ το σύμπαν μου. Όμως ο θεός είναι κ παντογνώστης κ εγώ το μόνο που γνωρίζω είναι το δικό μου σύμπαν, που αποτελείται από το εγώ, το υπερεγώ, το εκείνο, το συνειδητό, το προσυνειδητό κ το ασυνείδητό μου. Ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν τρία σύμπαντα. Το δικό μου, το δικό σας κ το οικουμενικό σύμπαν. Είναι συντριπτική η συνειδητοποίηση ότι κάθε σκέψη που κάνουμε δεν είναι απαραίτητα σωστή. Απλά σκεφτείτε την τελευταία φορά που πιστεύατε κάτι με όλο σας το είναι κ αποδείχθηκε λάθος. Μια λυπητερή ιστορία τεσσάρων λέξεων από εμένα: πίστευα ότι με αγαπούσε.
Για αυτό δε μπορώ να κρίνω κ ανθρώπους με διαφορετικές αντιλήψεις, τους φασίστες πχ. Γιατί στο δικό τους μυαλό, με το δικό τους τρόπο σκέψης, ο εθνικοσοσιαλισμός κατέληξαν ότι είναι η ιδανικότερη ιδεολογία παράδειγμα. Δεν φταίνε που δεν έχουν μορφωθεί αρκετά κ δεν έχουν διευρύνει τους πνευματικούς τους ορίζοντες; Ναι, φταίνε. Όμως τι να κάνουμε, στο μυαλό τους αυτοί ακολουθούν το σωστό. Εδώ μπαίνει το ερώτημα μορφώνουμε ή τσακίζουμε τους φασίστες. Δε θέλω να εμβαθύνω, όμως είναι πολύ πιο περίπλοκο από όσο το αντιμετωπίζουν μερικοί.
Συνήθιζα να έχω κ μία φοβία. Ότι η πραγματικότητα που βιώνω, μπορεί να μην είναι αληθινή, αλλά προϊόν του μυαλού μου, ότι δηλαδή αυτή τη στιγμή το κείμενο που γράφω μπορεί να μη φτάσει ποτέ στα μάτια σας κ όλα να είναι μία φαντασίωση μου, κάτι εντελώς δικό μου. Ηλίθιο αλλά εν μέρη πετυχημένο. Γιατί πάσχω από χαμηλή αυτοεκτίμηση κ έχω έτσι κ αλλιώς μια διαστρευλωμένη εικόνα για τον εαυτό μου. Όμως ακόμα κ εσείς που μπορεί να είστε απόλυτα υγιείς, σύμφωνα με τη θεωρία που ανέλυσα μόλις, ζείτε κ σεις στη δική σας πραγματικότητα.
Ο αυτός είναι κ ο λόγος που μου αρέσει να μιλάω με πολλούς ανθρώπους κ να ακούω όσα έχουν να πουν, ακόμα κ όταν πιστεύω πως θα είναι όλα βλακείες. Εκείνη τη στιγμή εισέρχομαι στο σύμπαν τους. Μ' αρέσει να 'μαι αστροναύτης. 

Οπότε μπορούμε τελικά να είμαστε ποτέ αντικειμενικοί; Να εξουδετερώσουμε το "σύνδρομο της οικειότητας" κ να σκεφτόμαστε έξω από τα κεφάλια μας; Είναι δύσκολο ή αδύνατο;

Θα ήθελα να μπορώ να αποστασιοποιηθώ από τον εαυτό μου. Όμως είμαι το κελί μου. Κ όσο κ να θέλω να το νομίζω - δεν θα είμαι ποτέ ελεύθερη."

Θυμήθηκα αυτό κ σκεφτόμουν πόσο δίκιο έχω ακόμα κ μέσα στην παράνοια μου. Ή διαύγειά μου;

Τέλος πάντων.

Αυτό που ξέρω είναι ότι η φαντασία είναι τόσο πραγματική όσο η πραγματικότητα. 

Οι ίδιες οι εγωτικές μας ελλείψεις κ νευρώσεις διαστρευλώνουν την αντίληψή μας για την πραγματικότητα. H ακρίβεια της αντίληψής μας εξαρτάται από την συναισθηματική ωριμότητα κ την ψυχική υγεία μας. K η παραμόρφωση που δημιουργείται από αυτό που θέλει το εγώ μας κ από τις προσωπικές μας ατζέντες, δεν είναι μία μικρή παραμόρφωση. Είναι τεράστια κ είναι αυτό που οδηγεί σε πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στη ζωή μας. 

Ένα αυτοπραγματωμένο άτομο είναι πιο πιθανό να αντιλαμβάνεται τον κόσμο σαν να είναι ανεξάρτητος, όχι μόνο από αυτόν, αλλά κ από το ανθρώπινο είδος γενικότερα. 

Να πως το περιγράφει ο Maslow:

"A self actualized person can more readly look upon nature as if it were there in itself and for itself and not simply as if it were there for a human playground, put there for human purposes. He can more easily refrain from projecting human purposes onto it. And in a word he can see it is there in its own being, rathen than something to used, or something to be afraid of, or something to be reacted to in some other human way. A section of cancer seen through a microscope - if only we can forget that it is a cancer, it can be seen as a beautiful and intricate and awe-inspiring organization. A mosquito is a wondrous object if seeing as an end in itself."

Οπότε τι είναι "being-cognition"; Είναι η δυνατότητα να βλέπεις τα πράγματα ολιστικά κ απομονωμένα, όπως είναι πραγματικά. Με έναν πολύ προσεκτικό τρόπο, χωρίς να τα ταξινομείς. Χωρίς να μπλέκεις το εγώ σου, τις επιθυμίες, τις ανάγκες σου, τους φόβους κ τις ατζέντες σου. 

Να αντιλαμβάνεσαι κάτι για αυτό που είναι, κ όχι για αυτό που είναι για σένα. Δηλαδή χωρίς να προβάλλεις όσα προαναφέραμε πάνω του.

Το αντικείμενο μπορεί να είναι ένα υλικό αντικείμενο όπως ένα δέντρο, ένα αμάξι, ή ένα τραπέζι - ή μπορεί να είναι ένα ζωντανό αντικείμενο, ένα ζώο, ένας άνθρωπος. Μπορεί επίσης να είναι ένας θεσμός. Η κυβέρνηση, το ρεπουμπλικανικό κόμμα. Η εκκλησία. Οι μορμόνοι. Ή μία φυλή ανθρώπων πχ οι Αφροαμερικάνοι ή οι Ασιάτες.

Το πως αντιλαμβάνεσαι ένα πράγμα είναι σημαντικό γιατί αυτό καθορίζει πως θα αντιδράς σε αυτό. Τώρα - αν αντιλαμβάνεσαι κάτι όπως είναι, παίρνεις την πιο έγκυρη αναπαράσταση που μπορείς για αυτό. Αν το αντιλαμβάνεσαι όπως είναι για σένα, έχεις μία διαφορετική εικόνα, η οποία είναι αποτέλεσμα των οποιονδήποτε θεμάτων μπορεί να έχεις εσύ στη ζωή.

Αντίστροφα αν δεν είσαι εσύ αυτός που το κάνει, μπορεί να είσαι ο αποδοχέας, δηλαδή να σε αντιλαμβάνονται οι άλλοι όχι όπως είσαι, αλλά όπως είσαι για εκείνους. Χτυπάει κάποιο καμπανάκι αυτό; Γιατί συνήθως όταν μας συμβαίνει, δεν είναι κάτι που μας αρέσει. Πιστεύουμε ότι είναι άδικο, ανακριβές κ ότι δημιουργεί προβλήματα. Έτσι συμβαίνει όταν το κάνουμε κ εμείς.

Being-cognition λοιπόν είναι η πιο ακριβής κ παθητική μορφή αντίληψης, με την έννοια ότι δεν προσθέτουμε πολλά πράγματα σε αυτή. 

Ξανά με τα λόγια του Maslow:

"Self actualizing people take a non valuing, non judging, non interfering and non condemning attitude towards others. A desirelessness and a choiceless awareness. This understanding permits much clearer and more insightful perception and understanding of what is actually there."

Οπότε βλέπουμε ξεκάθαρα τη διαφορά του να κοιτάς κάτι κ να το βλέπεις όπως πραγματικά είναι, κ αυτού που αποκαλούμε κανονικά αντίληψη. 

Deficiency-cognition απ'την άλλη, είναι μία μερική κ ελλιπής μορφή εμπειρίας. Είναι ένας βασισμένος στην ανησυχία κ ατελής τρόπος αντίληψης του κόσμου. 

Ο βαθμός που έχεις ελλείψεις, που χρειάζεσαι ασφάλεια, ή συναισθηματική παρηγοριά, ή λεφτά, ή οτιδήποτε το εγώ σου τυχαίνει να χρειάζεται στη ζωή, καθορίζει πως θα αξιολογείς τα πράγματα που κοιτάς για να δεις αν θα σου το δώσουν αυτό ή όχι. Κ το μυαλό είναι λαμπρό στο να φιλτράρει αυτόματα κ υποσυνείδητα τι είναι σχετικό κ τι μη σχετικό. Σκέφτεσαι: Με κάνει αυτό χαρούμενο ή στεναχωρημένο; Νευριασμένο ή ήρεμο; Είναι καλό ή κακό για μένα; Πως είναι αυτό για την καριέρα μου; Πόσα λεφτά θα μου φέρει; Είναι όμορφο ή άσχημο;

Είναι εμφανώς μία πιο ενεργή μορφή αντίληψης σε σχέση με το b-cognition, δηλαδή το απλά αράζω κ παρατηρώ τι είναι εκεί.

Είναι απογοητευτικό να φτάνεις ένα σημείο στην ψυχολογική σου ανάπτυξη, όπου κοιτάς γύρω σου κ συνειδητοποιείς ότι ζεις σε μία επαυξημένη πραγματικότητα. Η επαυξημένη πραγματικότητα δεν είναι μία τεχνολογική φαντασία του μέλλοντος όπου τα κομπιούτερ κ τα γυαλιά εικονικής πραγματικότητας θα προβάλλουν εικόνες στην συνηθισμένη ζωή. Είναι ήδη εδώ κ είναι αυτό που τα ανθρώπινα μυαλά είναι ιδιοφυΐες στο να κάνουνε. Είναι αυτό που κάνει το ανθρώπινο είδος τόσο δυνατό κ καταστροφικό. Είμαστε λογικά οι μόνοι οργανισμοί στη γη που ζούνε σε μία επαυξημένη πραγματικότητα. Επαυξημένη από τα σενάριά μας, τις φαντασιώσεις κ τα θέλω μας. Στο βαθμό που δεν καταλαβαίνουμε ότι αυτό συμβαίνει. Κ παρόλα αυτά την ίδια στιγμή ο νους μας μας λέει ότι είμαστε τα μόνα πλάσματα με αυτογνωσία στον πλανήτη. Κ σκεφτόμαστε ότι εμείς ξέρουμε ποιοι είμαστε, τι κάνουμε κ πως τα χαζά ζώα είναι που δεν ξέρουν. Αλλά όσο εξελίσσεσαι, τόσο καταλαβαίνεις ότι αυτό το αφήγημα που σου προβάλλει η κοινωνία, ή ακόμα κ η επιστήμη πολλές φορές, ότι οι άνθρωποι είμαστε οι πιο έξυπνοι κ στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας είναι μια απάτη. Κ ενώ έχουμε αναμφισβήτητα κάποιες αξιοσημείωτες πνευματικές ικανότητες, το πρόβλημα είναι ότι δεν αναγνωρίζουμε ότι το εγώ μας δημιουργεί ενός είδους ομίχλη μέσα από την οποία δεν μπορούμε να δούμε καθαρά την πραγματικότητα.

Θέλω να πω. Ελάτε τώρα. Είμαστε επίσης το μόνο είδος που έχει θρησκείες.

“It’s relatively easy to agree that only Homo sapiens can speak about things that don’t really exist, and believe six impossible things before breakfast. You could never convince a monkey to give you a banana by promising him limitless bananas after death in monkey heaven. But why is it important? After all, fiction can be dangerously misleading or distracting. People who go to the forest looking for fairies and unicorns would seem to have less chance of survival than people who go looking for mushrooms and deer. And if you spend hours praying to non-existing guardian spirits, aren’t you wasting precious time, time better spent foraging, fighting, and fornicating?”
— Yuval Noah Harari, Sapiens: A Brief History of Humankind

Πέρα από αυτό. Αν κοιτάξουμε ποτέ την πραγματικότητα όπως είναι θα ανακαλύψουμε ότι δεν υπάρχουν προβλήματα σε αυτήν. Κάθε πρόβλημα είναι κατασκεύασμα του μυαλού. Σκεφτείτε το πιο βαθύ πρόβλημα που έχετε. Που σας ενοχλεί μέχρι αηδίας. Κάτι που θεωρείτε εντελώς ανυπέρβλητο. Κ τώρα προσπαθήστε να φανταστείτε ότι αυτό το πράγμα είναι μόνο ένα δημιούργημα της σκέψης σας κ δεν υπάρχει καθόλου. Σίγουρα θα υπάρχει κάποιος εκεί έξω που κάπου εδώ θα σκεφτόταν "Μα πως γίνεται αυτό; Δεν γίνεται, όχι δεν καταλαβαίνεις, το δικό μου πρόβλημα είναι πραγματικό πρόβλημα, έχω ένα πραγματικό σοβαρό πρόβλημα, πχ, το παιδί μου είναι εθισμένο στα ναρκωτικά. Πως μπορείς να μου λες ότι αυτό είναι μία προβολή του μυαλού μου;"

Ναι.

Είναι δύσκολο να πείσεις κάποιον που είναι τόσο υποσυνείδητα απορροφημένος στην ελλειματική του αντίληψη της πραγματικότητας για αυτό που λέω. Δεν μπορεί καν να μπει στη θέση του να σκεφτεί έτσι.

Κ αυτό είναι ακριβώς που διαφοροποιεί έναν συνηθισμένο άνθρωπο από έναν αυτοπραγματωμένο άνθρωπο. Γιατί ο αυτοπραγματωμένος άνθρωπος, ίσως όχι πάντα, ίσως όχι στο 100%, αλλά τουλάχιστον σε ένα σημαντικό βαθμό είναι ικανός να δει την πραγματικότητα έξω από τον εαυτό του. 

Πάνω σε αυτήν τη θεωρία εν τέλη, καλώς ή κακώς, επειδή ζω στη δύση κ επειδή δεν έχω σκοπό να γίνω απαθής στα πάντα ή να πάω κάποια στιγμή σύντομα μόνη μου στα βουνά να διαλογίζομαι όπως ο Σιντάρτα, ένας από τους τρόπους που την χρησιμοποιώ είναι για να μην νοιάζομαι κ τόσο. Να μην τρελαίνομαι. Να θυμάμαι ότι αυτό που είναι σημαντικό για μένα δεν είναι κ τόσο σημαντικό γενικά. Να επαναξιολογώ. Να γίνομαι πιο λογική κ αντικειμενική. Για να το τσιλλάρω ρε παιδί μου. Κ μετά από αυτό να μπορώ να ξαναπώ: